Eylül sonu mizanı geldi, gelir tablosu kâr gösteriyor. Ama ödeme günleri yaklaştıkça kasa daralıyor ve her ay bir ödemeyi çevirmek için bankayı arıyorsunuz. Bu çelişki bir muhasebe hatası değil: kâr tahakkuk esasıyla, kasa tahsilatla oluşur. İyi haber şu ki sıkışmanın izleri mizanda bugünden görünür. Aşağıdaki üç işarete bakmak için Haziran ve Eylül mizanınızı yan yana koymanız yeterli.
Satış artarken alacak daha hızlı artıyorsa, müşteriniz sizin paranızla çalışıyor demektir. Bunu gün cinsinden ölçün:
Alacak günü = (120 Alıcılar + 121 Alacak Senetleri) ÷ son çeyreğin günlük satışı. Son çeyreğin satışı = Eylül mizanındaki 600 tutarı − Haziran mizanındaki 600 tutarı; bunu 92'ye bölün (Temmuz–Eylül 92 gündür).
KDV ayarı: Alacak bakiyesi KDV dâhil, satış hesabı KDV hariçtir. Satışlarınızın çoğu %20 KDV'liyse son çeyrek satışını 1,20 ile çarparak karşılaştırın; yoksa alacak günü olduğundan uzun çıkar.
Örnek: Son çeyrek satışı 3.000.000 ₺, KDV dâhil 3.600.000 ₺, günlük 39.130 ₺. Eylül sonu alacak 3.300.000 ₺ ise alacak günü yaklaşık 84 gündür. Haziran sonunda aynı hesap 60 gün çıkıyorsa, aradaki 24 günlük uzama yaklaşık 24 × 39.130 = 940.000 ₺ nakdin kasaya girmeyip müşteride beklediği anlamına gelir.
Bakılacak yer: Alacak yaşlandırma listesi. Uzama birkaç büyük müşteriden mi geliyor, yoksa genele mi yayılmış? Dava veya icra aşamasına gelmiş alacak varsa mali müşavirinizle şüpheli alacak karşılığını konuşun.
Stoka bağlanan para iki kaynaktan gelir: tedarikçinin tanıdığı vade ya da kendi kasanız. Stok artarken satıcı borcu aynı ölçüde artmıyorsa fark kasadan çıkmıştır.
Hesap: (Eylül stok − Haziran stok) − (Eylül 320 Satıcılar − Haziran 320 Satıcılar). Sonuç pozitifse, son çeyrekte stok için kasadan ya da krediden finansman kullanılmıştır.
Örnek: Stok 2,4 milyondan 3,1 milyona çıkmış (+700.000 ₺), satıcılar 1,5 milyondan 1,6 milyona çıkmış (+100.000 ₺). Son çeyrekte stoka bağlanan 600.000 ₺ kasadan ya da krediden finanse edilmiş.
Bunu nakit döngüsüyle birlikte okuyun: stok günü + alacak günü − satıcı günü. Döngü uzadıkça aynı ciroyu döndürmek için daha çok nakit gerekir. Büyüyen bir işletmede bu doğal olabilir; büyümeyen bir işletmede ise erken uyarıdır.
300 Banka Kredileri hesabı son çeyrekte büyüdüğü hâlde 102 Bankalar bakiyesi yerinde sayıyor ya da düşüyorsa, kullanılan kredi yatırıma değil işletme sermayesindeki açığa gitmiştir. Bu yapı faiz yükünü artırır ve her vadede kredinin yenilenmesine bağımlı kalırsınız.
Aynı tabloda iki satıra daha bakın:
Üç işaret size sıkışmanın nedenini söyler. Ne zaman hissedeceğinizi ise haftalık nakit tahmini söyler. Bugünden başlayan 13 hafta, Ekim sonundan Ocak sonuna kadar uzanır ve yılın en yoğun ödeme dönemlerinden birini kapsar.
Eksiye düşen haftayı 4–6 hafta önceden görmek seçenek tanır: tahsilatı öne çekmek için erken ödeme iskontosu, tedarikçiyle vade görüşmesi ya da sıkışmadan önce bankayla konuşmak. Aynı görüşmeye son dakikada gitmek ise en kötü şartları kabul etmek demektir.
İlgili yazılar: Eylül Mizanı Geldi: Bankaya Gitmeden Önce Bakılacak 7 Oran · Stok ve Alacak Yönetimi · KOBİ Nakit Akışı Yönetimi · TCMB Faiz Kararları KOBİ Kredi Maliyetini Nasıl Etkiler?