Bir skorun karar aracı olabilmesi için nasıl hesaplandığını bilmeniz gerekir. Bu yüzden FinansPusulam'da kara kutu yoktur: sağlık skorunuzun her puanı, aşağıda katsayılarına kadar açıkladığımız kurallarla hesaplanır. Bu sayfa hem işletme sahipleri hem de rakamların arkasını görmek isteyen mali müşavirler için yazılmıştır.
Skor, işletmenin dört hayati fonksiyonunu ölçen bileşenlerin toplamıdır. Ağırlıklar, KOBİ'lerde iflasa giden yolun tipik sırasını yansıtır: işletmeleri çoğunlukla zarar değil, nakitsizlik kapatır — bu yüzden en yüksek ağırlık nakit yeterliliğindedir.
Skorun dört bileşeni üç veri bloğundan beslenir: bilanço (likidite + borçluluk), gelir tablosu (kârlılık) ve nakit hareketleri (nakit yeterliliği). Bir bloğu girmediyseniz, ona bağlı bileşen skoru ne cezalandırır ne de sahte tam puanla şişirir — hesaba hiç katılmaz. Skor yalnızca ölçebildiği bileşenlerden hesaplanır ve 100'e yeniden ölçeklenir; böylece eksik veri skoru olduğundan iyi ya da kötü göstermez.
Örneğin yalnızca bilanço ve gelir tablosu girdiyseniz (nakit hareketleri yoksa), skor ölçülebilen 70 puan üzerinden 100'e ölçeklenir; nakit bileşeni "girilmiş ve mükemmel" gibi davranmaz. Bu durumda skorun yanında "⚠️ Nakit hareketleri girilmedi — skor eksik" rozeti çıkar ve tam olarak hangi bloğun eksik olduğunu belirtir.
Toplam puan dört yorum bandına ayrılır: 80–100 Güçlü (finansal yapı sağlam, odak büyüme ve verimlilikte olabilir), 65–79 İyi (genel görünüm sağlıklı, izlenmesi gereken noktalar var), 45–64 Dikkat (birden fazla gösterge güvenli bölgenin dışında, planlı iyileştirme gerekir), 0–44 Kritik (acil aksiyon gerektiren yapısal sorunlar mevcut).
Skorun yanında, akademik literatürün en bilinen iflas öngörü modelini de raporluyoruz. Edward Altman'ın halka açık olmayan şirketler için geliştirdiği Z′ (Z-prime) varyantını kullanıyoruz — piyasa değeri yerine özkaynağın defter değeriyle çalıştığı için KOBİ bilançolarıyla birebir uyumludur:
Yorum eşikleri modelin orijinal kalibrasyonuna sadıktır: 2,90 üzeri güvenli bölge, 1,23–2,90 arası gri bölge (karışık sinyaller), 1,23 altı riskli bölge (modelin yüksek finansal sıkıntı olasılığı kümesi). Z′ tek başına bir kader tayini değil, dört boyutun (likidite, birikmiş kârlılık, faaliyet verimi, kaldıraç) bileşik bir fotoğrafıdır — bu yüzden uygulamada her zaman bileşenleriyle birlikte sunulur.
Skor "ne durumdayım?" sorusuna, alarmlar "nereye bakmalıyım?" sorusuna yanıt verir. Her dönem verisi 25'ten fazla kuralla taranır; tetiklenen her alarm üç önem seviyesinden biriyle işaretlenir ve yanında somut bir "önerilen aksiyon" taşır. Örnek kurallardan bazıları: özkaynağın ödenmiş sermayenin yarısının altına inmesi (TTK 376 bilgilendirmesi), nakit rezervinin 3 aylık yakım hızının altına düşmesi, satışların başabaş noktasının altında kalması, tahsilat süresinin (DSO) ödeme süresini (DPO) 15 günden fazla aşması — yani müşteriyi kendi cebinizden finanse etmeniz — ve brüt marjın iki dönem üst üste erimesi.
"İyi" görelidir: gıdada stok devri 18x normalken üretimde 5x sağlıklıdır; perakendede alacak neredeyse sıfırken inşaatta 75 gün olağandır. Bu yüzden 8 sektör profili (üretim, perakende, toptan, hizmet, inşaat, e-ticaret, gıda ve genel) stok devri, tahsilat süresi ve brüt marj beklentilerini işinize göre kalibre eder; yorumlar ve sektörel kıyaslar bu profile göre üretilir.
Muhasebe kârı bir şirketin değer ürettiğini kanıtlamaz. Kâr, sermayenin maliyetini karşıladıktan sonra bir şey kalıyorsa değer üretilmiş olur. Bu yüzden uygulama iki oranı karşılaştırır. ROIC (yatırılmış sermaye getirisi) = NOPAT ÷ yatırılmış sermaye; burada NOPAT, yıllıklandırılmış faaliyet kârının (FVÖK) efektif vergi oranıyla düzeltilmiş hâlidir, yatırılmış sermaye ise özkaynak + net finansal borçtur. Ancak bu taban, işletmede fiilen çalışmayan sermayeyi de içerir — kasada bekleyen fazla para, menkul kıymet portföyü, ortaklara verilen borç ya da henüz devreye girmemiş bir yatırım. Bunlar faaliyet getirisi üretmez ama paydada durur ve ROIC'i aşağı çeker. Bu yüzden uygulama, Faaliyette Kullanılan Sermaye adında isteğe bağlı bir düzeltme sunar: bu kalemleri girerseniz ROIC yalnızca işletmede çalışan sermaye üzerinden hesaplanır ve her iki değer (faaliyet sermayesi ve toplam sermaye) birlikte gösterilir. Varsayılan sıfırdır; siz girmedikçe hesap değişmez. Efektif vergi oranı gelir tablonuzdan alınır; makul aralığın (%0–45) dışında kalırsa %25 kurumlar vergisi varsayımına düşülür.
WACC (ağırlıklı ortalama sermaye maliyeti) için beta veya CAPM kullanılmaz — bunlar halka açık şirketler için tasarlanmış yöntemlerdir ve KOBİ'de karşılığı yoktur. Bunun yerine build-up (kur-topla) yöntemi uygulanır: risksiz getirinin üzerine ölçek primi, likidite primi (hisse kolay satılamaz) ve iş riski primi eklenerek özkaynak maliyeti bulunur. Dördü de ekranda kaydırıcı olarak durur ve kullanıcı tarafından değiştirilebilir. Risksiz getirinin varsayılanı KOBİ Finans Radarı'ndaki güncel politika faizinden beslenir — Radar her ay güncellendiğinde bu varsayım da güncel kalır; kaydırıcıyı bir kez oynattıysanız kendi değeriniz korunur. Diğer üç primin varsayılanları sırasıyla %5, %4 ve %3'tür. Borçlanma maliyeti ölçüme dayanır — yıllık finansman gideri ÷ finansal borç — ama ölçümün kendisi iki yerde yanılabilir. Birincisi: pay yıl boyunca ödenen faizdir, payda ise 31 Aralık fotoğrafı. Borcunu yıl içinde kapatan bir firmada oran gerçekdışı yükselir. Bu nedenle önceki dönem varsa ortalama bakiye kullanılır ve iki yöntem belirgin ayrışıyorsa bu ekranda belirtilir. İkincisi: uzun vadeli yükümlülüklerin bir kısmı faiz taşımaz (ortaklara borç, ertelenmiş gelir, kıdem karşılığı). Bunlar borç tabanına girerse oran yapay olarak düşer; ekranda bu kısmı ayırabileceğiniz bir alan vardır. Sonuç vergi kalkanıyla düzeltilir. İkisi özkaynak ve net finansal borç ağırlıklarıyla birleştirilir.
EVA (ekonomik katma değer) = (ROIC − WACC) × sermaye tabanı. Taban, ROIC'te kullanılanla aynıdır: faaliyet dışı kalem girmediyseniz yatırılmış sermayenin tamamı, girdiyseniz faaliyette kullanılan sermaye. Fark pozitifse şirket yatırılan her lirada değer üretir; negatifse kâr etse bile değer eritir. Bu bir tahmindir, ölçüm değildir — WACC'in kendisi varsayıma dayanır. Bu yüzden ekran tek bir sayı dayatmaz; sonucun varsayımlara ne kadar bağımlı olduğunu da gösterir (aşağıya bakınız). Özkaynak sıfır veya negatifse hesap yapılmaz; ROIC olağandışı yüksek çıkarsa (%200 üzeri) bilanço eksikliği uyarısı verilir.
ROIC neyi ölçmez. Payındaki NOPAT faaliyet kârından türetildiği için ROIC yalnızca esas faaliyeti değerlendirir. İştirak kârı, kira geliri, kur farkı kazancı, arsa satışı gibi kalemler faaliyet kârının altında yer alır ve ROIC'e girmez. Bu kaynaklar ağır bastığında oran, şirketin gerçek durumunu eksik yansıtır: esas faaliyeti zarar eden ama iştiraklerinden yüksek kâr açıklayan bir şirkette ROIC negatif çıkar. Uygulama bunu tespit edip uyarır — faaliyet kârı negatifken net kâr pozitifse, ya da faaliyet dışı net gelir faaliyet kârının %80'ini aşıyorsa. Uyarının söylediği şudur: sonuç "şirket zarar ediyor" değil, "ana faaliyetiniz sermaye maliyetini karşılamıyor" anlamına gelir.
Ölçümün kendisi de kontrol edilir. Borçlanma maliyeti ölçülen bir değerdir, ama ölçüm her zaman doğru olmaz: KOBİ'de faiz gideri sık sık finansman gideri satırı yerine satış maliyetine ya da diğer giderlere yazılır. Bu durumda oran gerçekdışı düşük çıkar ve WACC olduğundan küçük görünür — yani tablo size gerçekte olduğundan iyimser gelir. Uygulama, finansal borcu olan bir firmada yıllık borçlanma maliyeti %5'in altında hesaplanırsa bunu şüpheli sayar, sayıyı kendiliğinden değiştirmez ve gerçek kredi faizinizi elle girmenizi ister. Benzer biçimde efektif vergi oranı %0–45 aralığına düşmediğinde %25 varsayımına geçildiği ekranda açıkça belirtilir; ROIC'in ölçülmüş değil varsayılmış bir vergi oranıyla hesaplandığını bilirsiniz.
Reel mi, nominal mi? — kıyasın en kritik varsayımı. 2023 sonundan itibaren enflasyon düzeltmesine tabi mükelleflerin bilançosunda varlıklar, stoklar ve özkaynak dönem sonu satın alma gücüne getirilir; gelir tablosu da düzeltilir ve net parasal pozisyon kazanç/kaybı ayrıca gösterilir. Böyle bir tablodan hesaplanan ROIC, nominal değil reel getiriye yakın bir orandır. Buna karşılık sermaye maliyetinin risksiz çıpası Radar'dan gelen nominal politika faizidir. Reel bir getiriyi nominal bir maliyetle kıyaslamak, hiçbir firma hatalı olmasa bile sistematik olarak negatif fark üretir — ölçek sorunu, firma sorunu değildir.
Uygulama bu yüzden Sermaye Maliyeti panelinde "Mali tablolarım enflasyon düzeltmesine tabi" seçeneğini sunar. Bilançonuzda Sermaye Düzeltmesi Olumlu Farkları satırı varsa bu geçerlidir. İşaretlendiğinde risksiz getiri ve borçlanma maliyeti Fisher denklemiyle reele çevrilir: (1 + nominal) ÷ (1 + enflasyon) − 1. Ölçek, likidite ve iş riski primlerine dokunulmaz; bunlar zaten reel risk primleridir. Enflasyon oranı varsayılan olarak Radar'daki güncel TÜFE'den gelir, elle değiştirilebilir. Panel her iki değeri birlikte gösterir (reel ve nominal karşılığı), böylece hangi zeminde okuduğunuz belirsiz kalmaz.
Bu bir yaklaşımdır, kesin bir dönüşüm değil: enflasyon düzeltmesi bilançoyu dönem sonu gücüne getirir ama gelir tablosunun her kalemi tam olarak reelleşmez. Varsayılan kapalıdır — tablonuz düzeltmeli değilken bu seçeneği açmak sonucu haksız yere iyimser gösterir. Şüphedeyseniz mali müşavirinize sorun.
Varsayımların içsel tutarlılığı. Özkaynak, borçtan daha risklidir: ortağın teminatı yoktur ve tasfiyede alacaklılardan sonra sıraya girer. Bu nedenle özkaynak maliyeti, aynı şirketin fiili borçlanma maliyetinin üzerinde olmalıdır. Kaydırıcılarla belirlediğiniz primler bu koşulu bozuyorsa — yani özkaynak maliyeti fiili kredi faizinizin altında kalıyorsa — panel bunu işaretler ve primleri gözden geçirmenizi önerir. Bu bir hata mesajı değildir; yüksek faiz ortamında varsayılan primlerin yetersiz kalabileceğini hatırlatan bir tutarlılık kontrolüdür.
Sermaye maliyeti bir tahmin olduğu için tek bir EVA rakamı yanıltıcı olabilir. Uygulama, her varsayımı makul bir aralıkta rastgele oynatarak sonucu 2000 kez yeniden hesaplar ve senaryoların kaçında değer üretildiğini gösterir. Kullanılan standart sapmalar: risksiz getiri ve borçlanma maliyeti için 8 puan, üç prim için 2'şer puan, kârlılık (FVÖK) için %12 oransal. Kullanıcı belirsizlik aralığını dar (×0,5), orta (×1) veya geniş (×1,75) olarak seçebilir. Değişkenler normal dağılımlı ve birbirinden bağımsız kabul edilir; gerçekte faiz ve kârlılık birlikte hareket edebilir — bu, yöntemin bilinen sınırıdır.
Analiz ayrıca hangi varsayımın sonucu en çok oynattığını sıralar. Rastgele sayı üreteci girdilerden türetilen sabit bir tohum kullanır: aynı verilerle her açılışta aynı sonuç gelir. Bu bilinçli bir tercihtir — her yenilemede değişen bir olasılık, güven vermez. Çıktı bir gelecek tahmini değil, mevcut sonucun varsayımlara ne kadar dayanıklı olduğunun ölçüsüdür.
Mizan giderleri fonksiyonel ayırır (satılan malın maliyeti, pazarlama, yönetim); başabaş analizi ise davranışsal ayrım ister: satış arttığında bu gider de artıyor mu? İkisi aynı şey değildir. Üretimde satış maliyetinin bir kısmı sabittir (kira, vardiya ekibi), yönetim giderinin bir kısmı değişkendir (prim, komisyon). Bu yüzden uygulama beş gider kalemi için değişken oranını kullanıcıya bırakır; dört hazır ön ayar (klasik, ticaret, üretim, hizmet) başlangıç noktası sunar. Varsayılan "klasik" ayarda satış maliyeti ve pazarlama tamamen değişken, diğerleri tamamen sabit kabul edilir.
Katkı marjı oranı = 1 − (değişken gider ÷ satış). Başabaş satış tutarı = sabit gider ÷ katkı marjı oranı. Güvenlik marjı = (satış − başabaş) ÷ satış. Bu ayar değiştirildiğinde başabaş, katkı marjı ve güvenlik marjı tüm ekranlarda birlikte güncellenir — alarm motoru ve genel bakış kartları dahil; iki ekranda iki farklı başabaş görünmez. Fiyatlama simülatörü ise şu denklemi kullanır: fiyat %z değişirse, aynı toplam katkıyı korumak için gereken hacim değişimi = −z ÷ (katkı marjı + z). Hesap, fiyat değişiminin birim değişken maliyeti etkilemediğini ve ürün karmasının sabit kaldığını varsayar; sonuç tek ürün değil şirket geneli ortalaması üzerindendir.
Başabaşın güvenilir olmadığı bölge. Katkı marjı inceldikçe başabaş formülü hipersağlamsız hâle gelir: paydadaki oran küçüldükçe, katkı marjındaki tek puanlık bir değişim başabaş satışı katlar. Gerçek bir mali tabloda katkı marjı %1,2 çıktığında güvenlik marjı %−8.797 hesaplanır — matematiksel olarak doğru, karar için kullanılamaz bir sayıdır. Bu yüzden uygulama iki koşuldan biri sağlandığında rakam yerine açıklama gösterir: katkı marjı %5'in altındaysa ya da başabaş, satışın üç katından uzaktaysa. Başabaşın altında olduğunuz bilgisi bu durumda da açıkça söylenir — belirsiz olan, ne kadar altında olduğunuzdur. Aynı kural PDF raporunda, senaryo karşılaştırmasında ve ZekAi'ye giden özette de geçerlidir; hiçbir ekranda bu bölgede rakam verilmez.
Uygulama bankanın vereceği limiti tahmin etmez — bunu yapabileceğini iddia eden her araç yanıltıcıdır, çünkü karar teminat yapısı, banka ilişkisi, sektör politikası, Findeks notu ve kefalet gibi uygulamanın göremeyeceği unsurlara bağlıdır. Bunun yerine, kredi değerlendirmesinde yaygın kullanılan üç kısıt kendi rakamlarınıza uygulanır: net borç ÷ FAVÖK, faiz karşılama (FVÖK ÷ faiz gideri) ve borç ÷ özkaynak. Her kısıt ayrı ayrı çözülür ve en düşüğü belirleyicidir — bankalar bu oranları birlikte değerlendirdiği için en zayıf halka sınırı çizer.
İki kriter setiyle bir aralık üretilir. Temkinli set: net borç/FAVÖK ≤ 3,0×, faiz karşılama ≥ 2,5×, borç/özkaynak ≤ 1,5×. Esnek set: sırasıyla 4,0×, 1,75× ve 2,0×. Faiz karşılama kısıtını anaparaya çevirmek için bir kredi faizi varsayımı gerekir; bu oran ekranda düzenlenebilir bir alandır ve kullanıcının varsayımıdır, bankanın teklifi değildir. Çıktı, hangi rasyonun sınırlayıcı olduğunu ve onu düzeltmenin kapasiteyi nasıl değiştireceğini gösterir. Özkaynak negatifse kapasite hesabı yapılmaz.
Büyümek işletme sermayesi bağlar: ciro arttıkça alacak ve stok da artar. Uygulama önce yoğunluğu ölçer — işletme sermayesi ÷ yıllık ciro, yani her 1 TL cironun kaç kuruş sermaye bağladığı. Ardından kendi nakdiyle finanse edilebilecek büyüme tavanını çözer. Denge şudur: ek işletme sermayesi ihtiyacı (İS × g) ile aynı dönemde üretilecek nakit (FN × (1+g)) eşitlenir; buradan g* = FN ÷ (İS − FN) çıkar. Burada FN, net kâr + amortismandan oluşan yıllık faaliyet nakdidir. İşletme sermayesi faaliyet nakdinden küçükse büyüme nakitle sınırlı değildir; faaliyet nakdi negatifse tavan yoktur, çünkü her büyüme adımı dış finansman ister.
Nakit döngüsünün her günü paraya çevrilir: tahsilat süresindeki bir günlük kısalma günlük ciro kadar, stok süresindeki bir günlük kısalma ve tedarikçi vadesindeki bir günlük uzama ise günlük satış maliyeti kadar nakit serbest bırakır. Çözücü, kullanıcının belirlediği gün sayılarını (her kaldıraç için mevcut gününün en fazla %40'ı) toplam nakde çevirir ve hedefe ulaşılıp ulaşılamadığını gösterir. Bu tek seferlik bir serbestleşmedir, kalıcı kâr artışı değil; ayrıca tedarikçi vadesini uzatmanın ilişki ve fiyat maliyeti, tahsilatı hızlandırmanın iskonto maliyeti olabilir.
Kur riski ekranı senaryo tablosunun yanı sıra tersini de sorar: beni eşiğe taşıyan kur şoku kaç puan? Açık pozisyonun TL büyüklüğü üzerinden üç kırılma noktası çözülür — yıllık kârı sıfırlayan, özkaynağı ödenmiş sermayenin yarısının altına indiren (TTK 376 ilk eşiği) ve özkaynağı sıfırlayan (borca batıklık) TL değer kaybı oranları. Açık pozisyon ayrıca yıllık FAVÖK'ün kaç katı olduğuyla ölçeklenir. TTK eşikleri burada ödenmiş sermaye esas alınarak hesaplanır; kanun metni "sermaye + kanuni yedek akçeler" toplamını esas aldığı için yedekleriniz varsa gerçek eşik biraz daha yukarıdadır. Ekran korunma ürünü önermez; yalnızca maruziyeti ölçer.
Reel kâr ekranındaki düzeltme bölümü yasal enflasyon düzeltmesinin (VUK mükerrer 298) yerini tutmaz; amacı büyüklük mertebesini görünür kılmaktır. Bilanço parasal ve parasal olmayan diye ayrılır; kasa, alacak ve diğer dönen varlıklar ile tüm borçlar parasal kabul edilir. Net parasal pozisyon negatifse (net borçlu) enflasyon gizli bir kazanç yaratır, çünkü borcun reel değeri erir; pozitifse reel kayıp doğar. Stok ve duran varlıklar, kullanıcının girdiği ortalama yaş üzerinden endekslenir. Yasal düzeltmede her kalem kendi edinim tarihinin endeks katsayısıyla ayrı ayrı çarpılır ve sonuç vergi matrahına yansır — bu yüzden net borçlu firmalarda ortaya çıkan parasal kazanç, beklenmedik bir vergi yüküne dönüşebilir.
Bu metodolojinin bilmeniz gereken sınırları var. Beyan verisiyle çalışır: girdiğiniz rakamlar hatalıysa skor da hatalıdır; kaynak her zaman mali müşavirinizin ürettiği tablolar olmalıdır. Dönem fotoğrafıdır: tek dönemlik skor bir an görüntüsüdür; asıl sinyal, dönemler arası eğilimdedir. Karar desteğidir, karar verici değildir: FinansPusulam bilgilendirme amaçlıdır ve hiçbir çıktısı SMMM/mali müşavir görüşünün yerine geçmez. Sektör-içi uçlar: profil kalibrasyonu tipik aralıkları yansıtır; alışılmadık iş modellerinde bazı göstergeleri müşavirinizle birlikte yorumlamanız gerekir.
Yatırımcı sayfası, standart mali tablo Excel dosyalarını (Bilanço + Gelir Tablosu + Nakit Akış sayfaları) doğrudan okur. Gelir tablosu ve nakit akış için yıllıklandırılmış (son 12 ay) sayfa varsa o tercih edilir; yoksa dönemsel sayfaya düşülür. Dönem sütununu siz seçersiniz, önceki dönem otomatik olarak bir yıl öncesi alınır. Satır eşlemesi tam ad, baştan eşleşme ve içerik eşleşmesi olmak üzere üç modda yapılır; hangi modun kullanıldığı kaleme göre belirlenir. Örneğin dönem kârı yalnızca gelir tablosu sayfasında ve tam ad ile aranır — böylece bilançodaki "Dönem Karı Vergi Yükümlülüğü" satırına yanlışlıkla eşleşmez. Aynı şekilde finansal giderler baştan eşleşme ile aranır ki "Finansman Geliri (Gideri) Öncesi Faaliyet Kârı" gibi ara toplam satırları kaleme karışmasın. Finansal borç toplanırken bilanço bölümü izlenir: aynı adı taşıyan "Finansal Borçlar" satırı kısa vadeli ve uzun vadeli bölümlerde ayrı ayrı sayılır.
İşaret anomalisi kontrolü. Bazı mali tablo dosyalarında finansal gelir ve gider satırlarının işaretleri ters basılır: gelir negatif, gider pozitif görünür. Bu hâlde finansman yükü olduğundan çok küçük okunur ve faiz karşılama oranı gerçekçi olmayan biçimde yüksek çıkar — sahada test edilen bir dosyada oran 43,5× görünürken gerçeği 3,9× idi. Okuyucu, gider pozitif ve gelir negatif ve gelirin mutlak değeri daha büyükse bu durumu tespit eder, finansman yükü olarak büyük olan kalemi alır ve ekranda uyarı gösterir. Düzeltme sessizce yapılmaz; oranı dosyanın aslıyla doğrulamanız istenir. Kalem bulunamadığında ilgili gösterge hesaplanmaz ve eksik kalemler listelenir — boş değer sıfır sayılmaz.
Yatırımcı sayfasında, uygulamadaki özel şirket (Z′) varyantından farklı olarak Altman'ın (1968) halka açık şirketler için tanımladığı orijinal katsayılar kullanılır:
Z = 1,2·X₁ + 1,4·X₂ + 3,3·X₃ + 0,6·X₄ + 1,0·X₅
Bölgeler: Z < 1,81 riskli · 1,81–2,99 gri · Z > 2,99 güvenli. Skor akademik literatürde tanımlı bir göstergedir; tek başına yatırım kararına dayanak oluşturmaz.
Dokuz ikili kriterin toplamıdır; her sağlanan kriter 1 puandır. Kârlılık: (1) ROA > 0, (2) işletme nakit akışı > 0, (3) ROA artışı, (4) nakit akışı > net kâr. Kaldıraç/likidite: (5) uzun vadeli yükümlülük oranında azalış, (6) cari oranda artış, (7) yeni pay ihracı yok. Verimlilik: (8) brüt marj artışı, (9) varlık devir hızı artışı. Veri bulunamayan kriter puanlanmaz ve ayrıca raporlanır.
Alacak/stok büyümesinin hasılatı belirgin aşması, kâr-nakit ayrışması, faaliyet dışı kâr, özkaynak azalışı, negatif işletme sermayesi ve TMS 29 kaynaklı net parasal pozisyon kazancının kârı domine etmesi gibi durumları hüküm vermeden "incelemeye değer nokta" olarak işaretler.
Beneish'in (1999) kâr manipülasyonu olasılık modelinin, kamuya açık TFRS verisiyle hesaplanabilen beş değişkenli varyantı kullanılır:
M = −6,065 + 0,823·DSRI + 0,906·GMI + 0,593·AQI + 0,717·SGI + 0,107·DEPI
Literatür eşikleri: M > −1,78 dikkat çekici · −2,22 ile −1,78 arası gri aralık. Veri bulunamayan bileşen nötr değer (1,000) ile ikame edilir ve raporda belirtilir. Skor istatistiksel bir tarama göstergesidir; manipülasyon kanıtı veya hükmü değildir.
Sayfadaki erken uyarı katmanlarını tek bir 0–100 göstergede birleştirir. Ağırlıklar: Altman Z %30, Piotroski F %25, Kırmızı Bayrak Taraması %20, Kâr Kalitesi %15, Beneish M %10. Alt skorlar: Z doğrusal ölçekle (1,0–4,0 aralığı 0–100'e), F puan/ölçülen kriter oranıyla, bayrak taraması bayrak başına 12,5 puan düşülerek, kâr kalitesi İNA/net kâr basamakları ve Sloan tahakkuk düzeltmesiyle, Beneish literatür eşiklerine göre puanlanır. Hesaplanamayan bileşen dışarıda bırakılır ve ağırlığı kalan bileşenlere oransal dağıtılır; en az üç bileşen gereklidir. Bölgeler: 0–40 yoğun inceleme · 40–70 dikkatli inceleme · 70–100 tanımlı kontrollerde güçlü görünüm. Endeks bir inceleme önceliği göstergesidir; tek başına yatırım kararına dayanak oluşturmaz.
Analiz hesaplandığında oranlar beş kategoride toplanır: Kârlılık (brüt/esas faaliyet/FAVÖK/net marj, ROE, ROA, ROIC), Likidite (cari oran, asit-test, nakit oranı, net işletme sermayesi), Borçluluk (yükümlülük/varlık, finansal kaldıraç, özkaynak oranı, faiz karşılama, net borç/özkaynak, net borç/FAVÖK), Verimlilik (aktif/özkaynak devri, alacak tahsil süresi DSO, stok devir süresi DIO, borç ödeme süresi DPO, Nakit Dönüşüm Döngüsü) ve Nakit & Değer (serbest nakit akışı, FCF marjı, FCF verimi, PEG, capex yoğunluğu). Tümü yüklediğiniz dönemin tablosundan, dönem-sonu bakiyeleriyle hesaplanır; devir oranları dönem-ortalaması değil dönem-sonu bakiyesiyle bulunduğundan yaklaşık göstergedir.
Seçili formüller: ROIC = FVÖK × (1 − 0,25) ÷ (Özkaynak + Net Finansal Borç); FAVÖK Marjı = (Esas Faaliyet Kârı + Amortisman) ÷ Hasılat; Nakit Oranı = Nakit ÷ KV Yükümlülük; Net Borç/Özkaynak = Net Finansal Borç ÷ Özkaynak; Net Borç/FAVÖK = Net Finansal Borç ÷ FAVÖK; Capex Yoğunluğu = |Capex| ÷ Hasılat. ROIC'te kurumlar vergisi %25 varsayılır.
İyi / orta / zayıf etiketleri: Sektör Merceği'nden bir sektör seçilmişse bandı tanımlı oranlar o sektörün tipik aralığına göre; aksi halde evrensel kaba eşiklere göre etiketlenir. Yön orana göre değişir — marj/ROE'de yüksek, borçluluk/CCC/PEG'de düşük değer olumludur. Örnek evrensel eşikler: Net Marj iyi ≥%10 / zayıf <%2; ROE iyi ≥%20 / zayıf <%8; ROIC iyi ≥%15 / zayıf <%6; Cari Oran iyi ≥1,5 / zayıf ≤1,0; Borçluluk iyi ≤%40 / zayıf ≥%70; Faiz Karşılama iyi ≥3× / zayıf ≤1×. Yorum eşiği net olmayan oranlar (devir hızları, capex, tutarlar) etiketlenmez. Bu etiketler bir okuma kolaylığıdır; kesin hüküm veya tavsiye değildir.
CCC = Alacak Tahsil Süresi (DSO) + Stok Devir Süresi (DIO) − Borç Ödeme Süresi (DPO). DSO = Ticari Alacak ÷ Hasılat × 365; DIO = Stok ÷ SMM × 365; DPO = Ticari Borç ÷ SMM × 365 (SMM = Hasılat − Brüt Kâr). Düşük ya da negatif CCC, işletmenin nakdini kısa süre işletme sermayesinde tuttuğunu (tedarikçiyle finansman) gösterir ve genel olarak olumlu okunur.
Serbest Nakit Akışı (FCF) = İşletme Nakit Akışı − Capex. FCF Marjı = FCF ÷ Hasılat; FCF Verimi = FCF ÷ Piyasa Değeri (Piyasa Değeri = pay adedi × güncel fiyat). PEG = F/K ÷ Kâr Büyümesi (%); yalnızca F/K ve büyüme pozitifken hesaplanır, aksi halde anlamsız olduğundan gösterilmez.
Nakit & Değer sekmesinde F/K ile ROIC, kâr büyümesi, PEG ve FCF verimi birlikte okunarak, yüksek bir çarpanın kaliteyle desteklenip desteklenmediğine dair tek cümlelik, nötr bir okuma üretilir (ör. "yüksek çarpan güçlü ROIC ve büyümeyle destekleniyor; asıl soru bunun sürüp sürmeyeceği"). Bu bir sentezdir; al/sat/tut önerisi, hedef fiyat ya da "ucuz/pahalı" hükmü değildir ve sürdürülebilirlik yargısı kullanıcıya aittir.
Yüklediğiniz tablodaki ödenmiş/çıkarılmış sermaye ve ödenen temettü (nakit akış tablosu) kalemlerinden türetilir. Dağıtım Oranı = Ödenen Temettü ÷ Net Kâr; Temettü/Pay = Ödenen Temettü ÷ Pay Adedi; Temettü Verimi = (Temettü/Pay) ÷ Güncel Fiyat; Temettü/FCF Karşılama = Ödenen Temettü ÷ FCF. Sınırlar: Temettü genelde yılda bir (yıl sonuna doğru) ödendiğinden, ara dönem (çeyreklik) tablosunda "ödenen temettü" satırı 0 veya boş olabilir — bu bir hata değildir, yıllık tabloda görünür. Bedelli/bedelsiz ayrımı ve çok yıllık temettü geçmişi tek dönemlik tablodan çıkarılamaz.
Yalnızca çok-dönemli Mali Tablo Excel (.xlsx) yüklendiğinde çizilir. Yıllıklandırılmış (TTM) seride üç göstergeyi birlikte gösterir: ROIC, hasılat büyümesi ve net kâr büyümesi. Amaç, "yüksek bir çarpanın gerçek bir bileşiklenme (compounder) tarafından desteklenip desteklenmediğini" okumaktır. ROIC ≈ Faaliyet Kârı × 0,75 / (Toplam Varlık − Kısa Vadeli Yükümlülükler) (yatırılan sermaye = toplam varlık − kısa vadeli yükümlülük). Büyüme, yıllıklandırılmış değerin bir yıl (4 çeyrek) öncesine göre değişimidir (önceki değer pozitifse).
Okuma (nötr, öncelik sırasıyla): GYO / gayrimenkul-ağırlıklı (yatırım amaçlı gayrimenkul, toplam varlığın ≥%35'i — ROIC yerine NAD iskontosu/kira verimi/doluluk); Holding / iştirak-ağırlıklı (esas faaliyet kârı negatif, net kâr pozitif — ROIC yerine net kâr trendi/ROE); Büyüme / yatırım evresi (ROIC düşük ama hasılat güçlü ve istikrarlı büyüyor); Döngüsel / oynak (net zarar dönemleri veya ROIC aralığı büyük); Sönen getiri (ROIC zamanla geriliyor); Dayanıklı compounder (ROIC uzun süredir yüksek ve dip yapmıyor).
Yorum sınırları: Esas-faaliyet bazlı ROIC; holding, GYO ve sermaye-yoğun/regüle yapıları olduğundan farklı gösterebilir (mercek bunları ayrı ayrı işaretler). Ayrıca enflasyon muhasebesi (TMS 29) net parasal pozisyon etkisi ve yeniden değerlenmiş varlıklar ROIC'i bozabilir. Bu okuma geçmişe dayanır ve nötrdür; getirinin geleceğe taşınacağını garanti etmez, öneri veya hedef değildir.
Erken Uyarı Sinyalleri, "veri gitmeden uyarı gelsin" ilkesiyle tasarlandı. Cihazınızdaki hesaplama sonuçları sunucuya tutar olarak değil, bant olarak iletilir; sunucu yalnızca bu bantların kötüye doğru hareket edip etmediğine bakar. Ham tutarın sunucuya ulaşması mimari olarak mümkün değildir — sunucu, önceden tanımlı bant değerleri dışındaki hiçbir girdiyi kabul etmez.
İzlenen bantlar ve şiddet sıralaması (soldan sağa: kötüden iyiye):
Sinyal ne zaman üretilir? Bir gösterge, bu sıralamada bir önceki gönderimine göre daha kötü bir banda geçtiğinde uyarı tetiklenir. Bantlar içinde kalan dalgalanmalar sinyal üretmez — yani rakamınızın 6,2 aydan 6,0 aya inmesi sizi rahatsız etmez, ama 6 ay+ bandından 3-6 ay bandına düşmesi eder. Bunlara ek olarak iki ayrık kural vardır: TTK 376 eşiğinin ilk kez tetiklenmesi ve kritik alarm sayısının artması.
Gürültü kontrolü: Aynı kullanıcıya 24 saatte en fazla bir bildirim gönderilir; kötüleşme sürse bile tekrar tekrar uyarılmazsınız. Sunucuda her cihaz kodu için yalnızca son 8 gönderim tutulur ve 90 gün sonra otomatik silinir.
Özellik varsayılan olarak kapalıdır ve azami gayret esasıyla çalışır: uyarının her koşulda ve zamanında ulaşacağını taahhüt etmiyoruz — kendi finansal takibinizin yerine geçmez, onu tamamlar.
Yapay zekâyı ürünün merkezine koyduğumuz için, nasıl çalıştığını da açıkça yazıyoruz.
Ne gönderilir: Siz bir soru sorduğunuzda, cihazınızda hesaplanmış özet göstergeler modele iletilir: oranlar, skor ve bileşenleri, tetiklenen alarm başlıkları, dönem etiketi, seçtiğiniz sektör ve satış, net kâr, FAVÖK, işletme sermayesi gibi belirli toplam tutarlar — yorumun somut olabilmesi için. Yeni analiz modüllerinin çıktıları da (ROIC/WACC farkı, kredi kapasitesi aralığı, büyüme tavanı, net parasal pozisyon) bu özete dahildir. Ne gönderilmez: firma adınız, kimlik bilgileriniz, müşteri listeniz ve kalem kalem ham muhasebe kayıtlarınız — yani bilanço ve gelir tablonuzun tamamı gönderilmez, yalnızca yorum için gereken toplamlar gider. Yanıt üretildikten sonra bu özet FinansPusulam tarafında saklanmaz.
Hesaplamayı model yapmaz. Bu ayrım önemlidir: skorunuz, oranlarınız, Altman Z′ değeriniz ve alarmlarınız bu sayfada tanımlı deterministik formüllerle, tarayıcınızda hesaplanır. CFO ZekAi bu sonuçları yalnızca yorumlar ve açıklar — rakamları kendisi üretmez. Dolayısıyla aynı veri her zaman aynı skoru verir; modelin yanıtı değişse de skorunuz değişmez.
Sınırları: Modele "yalnızca kendisine verilen özetteki bilgileri kullan, rakam uydurma, kesin yatırım/hukuki/muhasebe tavsiyesi verme ve mali müşavir doğrulaması öner" talimatı verilmiştir. Buna rağmen dil modelleri hata yapabilir; ZekAi'nin söylediği bir rakam ekrandaki panelle çelişiyorsa doğru olan paneldir. Kritik kararlar öncesinde çıktıyı mali müşavirinizle doğrulayın.
Sağlayıcı: Yanıtlar Anthropic PBC altyapısı üzerinden üretilir. Ticari şartlar kapsamında iletilen veriler model eğitiminde kullanılmaz ve en fazla 30 gün saklanır. CFO ZekAi'yi hiç kullanmazsanız hiçbir finansal veriniz cihazınızdan çıkmaz.
Tüm bu hesaplamalar — skor, Z′, alarmlar, kıyaslar — tarayıcınızın içinde çalışır. Mali verileriniz sunucuya gönderilmez, hesabınıza bağlanmaz, üçüncü tarafla paylaşılmaz. Bu ilkenin iki isteğe bağlı istisnası vardır ve ikisi de varsayılan olarak kapalıdır: CFO ZekAi'yi kullandığınızda kimlik içermeyen özet göstergeler, Erken Uyarı Sinyalleri'ni açtığınızda ise tutar içermeyen kategorik bantlar ve kimlikle eşleşmeyen rastgele bir cihaz kodu şifreli bağlantıyla işlenir. Her ikisinin ayrıntısı yukarıdaki bölümlerde ve Gizlilik Politikası'nda açıklanmıştır.
Kullandığımız modelleri katsayılarına kadar açık yazdık. Ücretsiz; kaydolmadan da indirebilirsiniz.
Tüm rehberler →