Türk Ticaret Kanunu'nun 376. maddesi, çoğu işletme sahibinin adını ancak işler kötüye gittiğinde duyduğu bir düzenlemedir. Oysa madde tam olarak şunu yapar: zararın özkaynağı eritme sürecine resmi eşikler koyar ve her eşikte yönetime görev yükler. Eşiği bilmek, sürprizle karşılaşmamaktır.
Önce kavram: Özkaynak nasıl erir?
Özkaynak kabaca şudur: ödenmiş sermaye + geçmiş yıl kârları (veya zararları) + dönem kârı/zararı. Şirket zarar ettikçe bu toplam küçülür. Kanun, küçülmeyi sermaye ve yedeklere oranlayarak üç bölge tanımlar.
Üç eşik, üç sonuç
- Yarı kayıp (1/2): Sermaye + yasal yedeklerin yarısı zararla karşılıksız kaldıysa, yönetim kurulu genel kurulu derhal toplantıya çağırmak ve iyileştirme önlemlerini (sermaye artırımı, maliyet tedbirleri vb.) sunmak zorundadır.
- Üçte iki kayıp (2/3): Kayıp üçte ikiye ulaştıysa genel kurul iki yoldan birini seçmek zorundadır: kalan sermayeyle yetinme (sermaye azaltımı) ya da sermayenin tamamlanması/artırılması. Karar alınmazsa şirket kendiliğinden sona erer — kanunun en sert hükmü budur.
- Borca batıklık: Aktifler, borçları karşılamıyorsa (özkaynak negatif), yönetim ara bilanço çıkartır ve durum doğrulanırsa mahkemeye bildirim yükümlülüğü doğar. Bu aşama artık iflas hukukunun alanıdır.
Neden umursamalısınız? Bu eşikler ihmal edildiğinde sorumluluk şirketten yöneticiye doğru kayar: alacaklılar, eşikleri bilerek görmezden gelen yönetim kurulu üyelerine kişisel sorumluluk yöneltebilir. Erken fark etmek sadece finansal değil, hukuki korumadır.
Erken sinyaller
- Üst üste dönem zararı ve geçmiş yıl zararlarının sermayeye yaklaşması,
- Faiz karşılama oranının 1,5x altına inmesi (faaliyet kârı faizi ödeyemiyor),
- Borç/özkaynak oranının hızla 2x üzerine tırmanması,
- Negatif işletme sermayesinin kalıcı hale gelmesi.
Bu sinyallerin hiçbiri tek başına felaket demek değildir; ama birlikte göründüklerinde 376'nın eşiklerine doğru yürüyorsunuz demektir. Doğru hamle, eşiğe varmadan müşavirinizle sermaye planını konuşmaktır: sermaye artırımı, ortak alacaklarının sermayeye eklenmesi veya zarar üreten faaliyetin yeniden yapılandırılması.
💡
FinansPusula otomatik izler: Özkaynağınız sermayenizin yarısının veya üçte birinin altına indiğinde uygulama yüksek öncelikli TTK 376 alarmı üretir ve önerilen aksiyonu gösterir.
Şirketinizi test edin →Not: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için mali müşavirinize ve hukuk danışmanınıza başvurun.