Yatırım Tezi Nasıl Yazılır? Destek ve Risk Koşulları

Çoğu yatırımcı bir hisseyi aldığı anı hatırlar ama neden aldığını birkaç ay sonra tam olarak hatırlamaz. Fiyat düştüğünde "aslında uzun vadeliydim", yükseldiğinde "zaten biliyordum" demek kolaydır. Bu, sonradan bilmişlik yanılgısının (hindsight bias) gündelik hâlidir. Yazılı bir yatırım tezi bu yanılgıya karşı en basit savunmadır: kararı verdiğiniz gün ne düşündüğünüzü, sonradan değiştiremeyeceğiniz biçimde kayda geçirir.

Bu derste iyi bir tezin dört parçasını, ölçülebilir kriter seçmenin kurallarını ve sık yapılan hataları öğreneceksiniz. Sonunda kendi tezinizi on dakikada yazabileceksiniz.

İyi bir tezin dört parçası

1. Tek cümlelik hikâye

İşletmenin neden değer yaratacağını bir cümleyle söyleyin. Bir cümleye sığmıyorsa çoğu zaman tez henüz netleşmemiştir.

• İyi: "Mağaza ağı büyürken marjlarını koruyor ve borçlanmadan büyüyor."
• Zayıf: "Sektör iyi, hisse ucuz kaldı, yükselir." (Ölçülemez ve fiyata dayalı.)

2. Destek koşulları — neden aldım?

Hikâyenin doğru gittiğini gösterecek, her bilançoda kontrol edilebilen göstergeler. Hikâyedeki her iddia en az bir rakama bağlanmalı. "Marjlarını koruyor" diyorsanız bir marj eşiği; "borçlanmadan büyüyor" diyorsanız bir borçluluk ve bir büyüme eşiği yazın.

3. Risk koşulları — hangi durumda tez bozulur?

Tezin en çok atlanan ama en değerli parçasıdır. Fiyat düşerken akıl sakin değildir; bu yüzden "neyi görürsem tezimin bozulduğunu kabul ederim" sorusunu sakin bir günde önceden cevaplayın. Risk koşulu bir destek koşulunun tersi olmak zorunda değildir; çoğu zaman ayrı bir tehlikeyi tarif eder.

4. Gözden geçirme zamanı

Kriterler her yeni bilançoda kontrol edilir; ama tezin kendisini, yani hikâyenin hâlâ mantıklı olup olmadığını düzenli aralıklarla sormak ayrı bir iştir. Çoğu yatırımcı için 90 günde bir, yani her çeyrekte kısa bir gözden geçirme iyi bir başlangıçtır.

Örnek tez: kurgusal bir perakende şirketi

Aşağıdaki örnek tamamen kurgusaldır ve gerçek bir şirkete ait değildir; yalnızca yapıyı göstermek içindir.

Hikâye: "Örnek Market A.Ş., mağaza ağı büyürken marjlarını koruyor; büyümeyi borçla değil kendi nakdiyle finanse ediyor."

Rol	Kriter	Eşik	Neden?
Destek	FAVÖK marjı	en az %8	"Marjlarını koruyor" iddiası
Destek	Satışların yıllık reel büyümesi	en az %5	"Mağaza ağı büyüyor" iddiası
Destek	İşletme nakit akışı	pozitif	"Kendi nakdiyle finanse ediyor" iddiası
⚠️ Risk	Net borç / FAVÖK	en fazla 2,0×	Aşarsa büyüme borçla finanse ediliyor demektir
⚠️ Risk	Cari oran	en az 0,8×	Altına inerse kısa vadeli ödemeler sıkışabilir

Gözden geçirme: 90 günde bir. Kendi kriterim (elle): "Yeni dağıtım merkezi 2027 ortasına kadar devreye girer."

Ölçülebilir kriter seçmenin beş kuralı

1. Az ama öz: 3–6 kriter yeterlidir. On beş kriterli bir tez her çeyrek bir yerden "tutmaz" ve sinyal gürültüye karışır.
2. Tanımı sabit tutun: FAVÖK'ü bir dönem şirketin açıkladığı rakamdan, bir dönem kendi hesabınızdan alırsanız kıyas bozulur. Hep aynı kaynağı kullanın.
3. Dönem uzunluğuna dikkat: Özkaynak kârlılığı ve net borç/FAVÖK gibi oranlar ara dönemde yıllıklandırılır. Mevsimsel şirketlerde 3 aylık bir rakamı yıllık eşikle karşılaştırmak yanıltabilir.
4. Enflasyon muhasebesini unutmayın: TMS 29 uygulanan tablolarda önceki dönem rakamları cari alım gücüne getirilir; büyüme ölçülürken bu fark yaratır. (Ayrıntı: Bilançoda Kırmızı Bayraklar & TMS 29.)
5. Fiyatı kriter yapmayın: "F/K 8'in altına inerse eklerim" bir tez değil, bir alım-satım kuralıdır. Tez işletmeyi ölçer; fiyatla ilgili kararlar ayrı düşünülmelidir.

Sık yapılan beş hata

• Hedef fiyat yazmak. "120 TL'ye çıkar" bir tez değildir; işletme hakkında hiçbir şey söylemez.
• Ölçülemeyen cümleler. "Yönetim güçlü", "geleceği parlak" gibi ifadeler kontrol edilemez. Elle işaretlenen bir kriter olarak yazabilirsiniz ama tezin tamamı bunlardan oluşmamalı.
• Tezi sonradan eğip bükmek. Bir kriter tutmayınca eşiği sessizce düşürmek, yazılı tezin bütün faydasını yok eder. Değiştirecekseniz neden değiştirdiğinizi not edin.
• Risk koşulu yazmamak. Yalnızca destek koşulu olan bir tez, her kötü haberi "geçici" saymaya çok müsaittir.
• Kapanınca not almamak. Pozisyonu kapattığınızda "ne oldu, tez tuttu mu, ne öğrendim" diye iki cümle yazmak, bir sonraki kararınızı en çok iyileştiren alışkanlıktır.

Tezi arşivlemek: kendi karar günlüğünüz

Satış yaptığınızda ya da tezden vazgeçtiğinizde tezi silmeyin, arşivleyin. Zamanla bu arşiv size şu soruların cevabını verir: Hangi tür tezlerim tuttu? Risk koşullarım gerçekten işe yaradı mı? Kazandığım pozisyonlarda tezim mi doğruydu, yoksa şanslı mıydım? Bu soruların cevabı hiçbir göstergede yazmaz; yalnızca sizin kayıtlarınızda bulunur.

FinansPusulam'da nasıl uygulanır?

1. Yatırımcı sayfasında Portföyüm bölümünü açın ve hisse için "+ tez yaz"a basın.
2. Hikâyenizi yazın, kriterleri ekleyin ve her kriterin başında destek ya da ⚠️ risk seçin.
3. Gözden geçirme sıklığını seçip tezi kaydedin.
4. Şirketin yeni bilançosunu hisse koduyla yüklediğinizde kriterler kendiliğinden kontrol edilir. Bir risk koşulu tutmazsa Yatırımcım → Uyarılarım'da öncelikli uyarı çıkar; gözden geçirme zamanı geldiğinde hatırlatılırsınız.
5. Pozisyonu kapattığınızda "Tezi arşivle" ile sonuç notunuzu yazın; tez, son kontrol sonucuyla birlikte Tez arşivim'e taşınır.

Tezleriniz ve notlarınız yalnızca tarayıcınızda saklanır; sunucuya gönderilmez. Kriterlerin nasıl hesaplandığını Metodoloji sayfasında bulabilirsiniz.